Waarom dit draaiboek?

Dit draaiboek is een resultaat van de werkgroep Visie en methodieken in budget- en schuldhulpverlening van BIZ Kempen. Deze werkgroep werd gestart in 2019 naar aanleiding van een Zorginspectie (2018) en onderzoek van CEBUD (het huidig Expertisecentrum Budget en Financieel Welzijn Thomas More) die duidelijk maakten dat instellingen voor budgetbeheer en schuldbemiddeling een gelijklopende opdracht hebben, maar die op hun eigen manier invullen. Door de Zorginspectie in 2018 werden er enkele aandachtspunten blootgelegd.

Er bleek duidelijk nood aan uitwisseling en het ontwikkelen van een gezamenlijke visie, werkinstrumenten en een gelijklopende procedure. Door het uitwisselen van expertise ontwikkelen we een krachtige en laagdrempelige budget- en schuldhulpverlening.

Dit draaiboek geeft concrete handvatten vanaf de start tot afsluiten van een budgethulpverlening met onder andere informatiefiches, stappenplannen, checklists, voorbeeldbrieven en documenten.

Laatste versie, wat is er nieuw?

In 2020 verscheen er een eerste versie van het draaiboek in verschillende hoofdstukken (opstart + evaluatie).

In september 2024 heeft de werkgroep beslist om de hoofdstukken samen te voegen tot één draaiboek en deze aan te vullen met hoe je een budgethulpverlening kan afsluiten.  Indien nodig wordt het draaiboek geüpdatet. Hier vind je de meest recente versie. 

In het draaiboek staan verwijzingen naar verschillende bijlages. Je kan alle bijlages hiernaast in een zip-bestand downloaden of elks apart hieronder.

Daarnaast heeft de werkgroep gewerkt aan een toolbox ‘financiële redzaamheid’. Deze kan je vinden op de webpagina over ‘financiële redzaamheid in de budgethulpverlening’

Het draaiboek ontleed

De intaker vraagt naar de identificatiegegevens en vraagt de financiële gegevens op. Deze worden genoteerd op de inlichtingenfiche.

Tijdens dit eerste gesprek gaat de intaker na in welk stadium de cliënt zich bevindt. Zijn er reeds dagvaardingen, geplande verkopen, uithuiszettingen,…?

Indien nog niet voldoende gegevens bekend zijn, wordt de cliënt uitgenodigd voor een tweede gesprek en wordt hij, afhankelijk van zijn vaardigheden, verzocht om de inlichtingenfiche thuis verder in te vullen.

De intaker is verplicht om een ontvangstbewijs budgethulpverlening mee te geven. Hierop duidt de intaker aan welke documenten de cliënt nog moet meebrengen. 

Mensen die beroep doen op schuldhulpverlening weten vaak niet wat van hun verwacht wordt en waar zij zich aan moeten houden.

Bij de start van de hulpverlening is het belangrijk dat cliënten goed geïnformeerd worden in een voor hen begrijpelijke taal. Dit voorkomt onduidelijkheden en draagt bij tot een vlotte begeleiding.

BIZ Kempen ontwikkelde samen met zijn partners infofiches over de verschillende budgethulpverleningsvormen.
De fiches leggen in eenvoudige taal uit wat budgetbegeleiding, budgetbeheer, schuldbemiddeling en collectieve schuldenregeling is, al dan niet gecombineerd met elkaar (bv budgetbeheer met schuldbemiddeling). Cliënten worden geïnformeerd over werkwijzen en engagementen bij de verschillende vormen van hulpverlening.

Deze infofiches werden afgestemd bij de opbouwwerkers van de verenigingen waar armen het woord nemen.

Download het overzicht van de vormen van budgethulpverlening.

Download de infofiches per type budgethulpverlening.

In een laagdrempelige en toegankelijke hulpverlening worden alle cliënten goed geïnformeerd, in een voor hen begrijpelijke taal, bij de opstart en doorheen heel de begeleiding.Het maakt het voor de cliënt niet alleen makkelijk om de de informatie te begrijpen en hiernaar te handelen, het vergroot ook zijn zijn/haar gevoel van competentie en gevoel van zelfcontrole.

Het geven van mondelinge informatie is onontbeerlijk, maar tevens ook vluchtig. Het is een goede praktijk dat de cliënt de ontvangen informatie nadien zelf nog eens kan overlopen en eventueel kan bespreken met anderen indien gewenst.

Afsprakennota budgetbeheer

De afsprakennota budgetbeheer geeft de verwachtingen voor elke partij weer.
De Toestemming derden werd op een apart blad gezet zodat je enkel dit blad kan doorsturen naar externen en niet heel de afsprakennota, hierin staat immers info op die niet relevant is voor een derde partij.

Download de afsprakennota budgetbeheer.

De modelovereenkomst schuldbemiddeling die elke Instelling voor Schuldbemiddeling verplicht moet gebruiken bij consumentenkredieten is sinds 09.12.2022 herschreven, met dank aan de BIZ-regio’s en SAM vzw, in eenvoudigere taal. Je kan hieronder de nieuwe versie downloaden.

Download hier de nieuwe modelovereenkomst schuldbemiddeling.

Je kan dit overzicht gebruiken om de inkomsten en uitgaven van jouw cliënt op te sommen. Hierbij worden zowel de maandelijkse als jaarlijkse kosten / inkomsten in rekening gebracht.

Daarnaast is het belangrijk om de financiële vaardigheden van je cliënt in kaart te brengen. Financiële redzaamheid veronderstelt het in balans houden van inkomsten en uitgaven, nu en in de toekomst. Het begrip gebruiken we zowel voor personen die hun budget zelfstandig beheren, als voor personen die inzien dat ze het niet alleen redden en gepaste (professionele) ondersteuning zoeken (Nibud). De nadruk op de term redzaam in plaats van zelfredzaam houdt rekening met de realiteit dat sommige cliënten langdurig of blijvend professionele ondersteuning nodig hebben. Lees er meer over op onze infopagina ‘ financiële redzaamheid in de budget- en schuldhulpverlening’.

Je maakt een overzicht van de mogelijke schuldeisers. 

Indien er schulden zijn in het dossier neemt de hulpverlener contact op met de schuldeisers. Dit gebeurt aan de hand van een standaardbrief dat je meedeelt dat er een hulpverlening is opgestart. Hierbij voegen we telkens het document ‘toestemming derden’. Het is verplicht dat de cliënt aan jou toestemming geeft om zijn of haar gegevens te mogen opvragen bij (mogelijke) schuldeisers. 

De schuldeisers worden via deze brief op de hoogte gebracht van de opstart van de budgethulpverlening en het openstaande saldo met aangerekende kosten worden opgevraagd. We vragen hen om de volgende 3 maanden geen verdere stappen te ondernemen zodat er in die periode een financieel overzicht kan worden opgemaakt. Wanneer de schuldeisers het openstaande saldo meedelen passen we dit aan in het overzicht van de schuldeisers. We leggen de schulden voor aan de jurist om deze te controleren op verjaring, contractnaleving, …

Wanneer de cliënt een overmatige schuldenlast heeft die niet kan opgenomen worden in een budgethulpverlening krijgt de cliënt het advies om een collectieve schuldenregeling aan te vragen. Meer informatie over een CSR.

In afwachting van deze opstart kan er verdere begeleiding aangeboden worden om de schuldeisers op afstand te houden. Daarnaast kan er in die periode een duidelijk en correct overzicht gemaakt worden van de schulden.

Met de huisartsen en apothekers in de gemeente is er de afspraak dat cliënten binnen budgetbeheer niet onmiddellijk dienen te betalen. Zij bezorgen de facturen aan het OCMW. De cliënt dient in de afsprakennota hiervoor uitdrukkelijk toestemming te geven. Er wordt een brief/mail verstuurd naar de huisartsen en apothekers om hen op de hoogte te brengen van de opstart van het budgetbeheer.

Om een budgetbeheer goed op te starten, kan je werken met een checklist. Hier vind je een overzicht welke documenten er in orde gebracht moeten worden. 

We starten met een proefperiode van 3 maanden om een zicht te krijgen op het hele budget en om te kijken of de gekozen hulpverleningsvorm ook de meest aangewezen vorm is. In deze periode wordt er nog verder gepeild naar de motivatie van de cliënt.

Samen met de cliënt worden de rekeningen in Belfius aangemaakt. Hiervoor gebruiken we de ID-kaart + pincode. Wanneer de bankkaart + code voor de afnamerekening wordt afgehaald, ondertekent de cliënt hiervoor het ontvangstbewijs afnamerekening.

Tijdens de proefperiode starten we met de aanmaak van de eerste evaluatiefiches.

Schets de motivatie en de verwachtingen van de cliënt. Hier wordt stilgestaan bij de motivatie van de cliënt. Wat is de reden van aanmelding? Wat wil de cliënt leren? De startfiche is een leidraad voor dit gesprek. Je kan er voor kiezen om deze fiche samen met de cliënt in te vullen of pas na het gesprek (zonder cliënt).

Het is belangrijk om met de cliënt te bespreken hoe we evalueren / werken aan afbouw (transparante evaluatieprocedure). Je kan de evaluatiemomenten bijhouden in een duidelijk overzicht.

Achtergrondinformatie van de werkgroep

Wil je meer informatie over het ontstaan en de doelstellingen van deze werkgroep? Lees dan zeker het dossier dat we in 2021 hebben voorgesteld op het diensthoofdenoverleg.

(Taal)fout ontdekt of een aanvulling voor deze pagina? Laat het ons weten via bizkempen@cawdekempen.be.